• หน้าแรก Home
• ประวัติส่วนตัว My profile
• รายวิชาที่สอน My courses
• ผลงานวิจัย/ผลงานตีพิมพ์ Research/Publications
  • งานวิจัย (Research)/งานตีพิมพ์ (Publication)
    • 2564
    • 2565
    • 2566
  • เอกสารประกอบการสอน (Teaching materials)/ตำรา (Textbooks)
• ติดต่อเรา Contact
• บทความ Article

บรรณารักษ์ยุคใหม่

นิพา  ผลสงเคราะห์*

     การเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อมและสังคมส่งผลต่อการดำเนินงานและการให้บริการของห้องสมุดยุคใหม่ บรรณารักษ์และนักสารสนเทศซึ่งถือว่ามีบทบาทสำคัญในการบริหารจัดการห้องสมุด จำเป็นจะต้องติดตามการเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ และพัฒนาตนเองให้ทันกับความก้าวหน้าของวิทยาการความรู้ ทั้งงานด้านห้องสมุด ด้านการรู้สารสนเทศ ด้านเทคโนโลยีสารสนเทศและเทคโนโลยีการสื่อสาร ด้านการรู้เท่าทันผู้ใช้ และอื่น ๆ ที่จำเป็นเพื่อให้สามารถตอบสนองต่อความคาดหวังของผู้ใช้และสังคม รวมทั้งสอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงในปัจจุบันและอนาคตได้ ดังนั้น บรรณารักษ์และนักสารสนเทศยุคใหม่จึงควรมีบทบาทและคุณสมบัติดังนี้ (วชิราภรณ์  สังข์ทอง, 2559: 3-4; สุนิษา  ขันนุ้ย, 2550: 138-139)

     1. นักวิชาการหรือนักศึกษา ต้องรู้จักแสวงหาความรู้ รู้รอบ และรอบรู้ในศาสตร์ต่าง ๆ โดยเฉพาะทางด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มีความคิด วิจารณญาณ ใฝ่รู้ ใฝ่เรียน และติดตามข่าวสารความเคลื่อนไหวต่าง ๆ ให้ทันต่อความก้าวหน้าของวิทยาการ เป็นผู้รู้สารสนเทศ สามารถเข้าถึง ประเมินค่า ใช้สารสนเทศ และมีจริยธรรมทางสารสนเทศ โดยเฉพาะเรื่องของลิขสิทธิ์เกี่ยวกับการเผยแพร่สารสนเทศ เป็นผู้ที่สามารถเรียนรู้ได้เร็ว รักการอ่าน รักในการเรียนรู้สิ่งใหม่ ๆ ตลอดจนเป็นผู้ถ่ายทอดและให้บริการสารสนเทศโดยต่อเนื่อง

     2. นักวิจัย ต้องรู้จักแสวงหาความรู้ใหม่หรือการพัฒนาความรู้เดิมให้สามารถใช้ประโยชน์ได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยการใช้วิธีการวิจัยที่เป็นระบบและเป็นวิธีการทางวิทยาศาสตร์ที่มีความน่าเชื่อถือ บรรณารักษ์ต้องเป็นนักวิจัยเพื่อนำผลวิจัยมาปรับปรุง แก้ไข เปลี่ยนแปลงงานให้ทันสมัย และตอบสนองความต้องการของผู้ใช้ รวมทั้งรู้จักประเมินผลงาน ทั้งส่วนตัวและของผู้ร่วมงานเพื่อการพัฒนางานให้มีคุณภาพ

     3. นักคอมพิวเตอร์และเทคโนโลยีสารสนเทศ ต้องมีความรู้และความสามารถด้านคอมพิวเตอร์และเทคโนโลยีสารสนเทศ ทั้งการวางแผน การนำเทคโนโลยีมาใช้งาน การจัดการ และการพัฒนานวัตกรรมต่าง ๆ เพื่อให้ผู้ใช้สามารถเข้าถึงและได้รับสารเทศอย่างสะดวก รวดเร็ว มีประสิทธิภาพ ตรงต่อความต้องการ ต้องรู้จักใช้เครื่องมือ และสารสนเทศทุกรูปแบบโดยเฉพาะสื่อรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์ ต้องมีความสามารถในการบูรณาการ หรือการนำความรู้มาผสมผสานกับระบบเทคโนโลยี และนำมาประยุกต์ใช้ให้เกิดประสิทธิภาพในการทำงานมากที่สุด

     4. นักบริการ ต้องมีความรู้ ทักษะ และจิตวิญญาณการให้บริการ เนื่องจากการบริการเป็นหัวใจสำคัญของการดำเนินงานของห้องสมุด มีความรู้ในสิ่งที่ให้บริการ เป็นที่พึงให้กับผู้ใช้ในการช่วยเหลือค้นหาสารสนเทศ หรือการปัญหาต่าง ๆ เป็นผู้ให้คำปรึกษาทางด้านข้อมูลข่าวสาร แนะนำแหล่งใช้บริการสารสนเทศที่ทันสมัยแก่ผู้ใช้ และแนะนำการเข้าถึงทรัพยากรสารสนเทศในรูปแบบต่าง ๆ ได้ มีมนุษยสัมพันธ์ เป็นมิตรกับทุกคน ที่สำคัญบรรณารักษ์จะต้องรู้ความต้องการของผู้ใช้ว่าต้องการอะไร แล้วดำเนินการจัดหามาให้บริการ และกระตุ้นส่งเสริมให้เกิดการใช้บริการ เพื่อให้ห้องสมุดเป็นแหล่งการเรียนรู้ที่สำคัญที่อยู่ในใจของผู้ใช้เสมอ

     5. นักบริหาร ต้องมีทักษะด้านการบริหาร ทั้งการบริหารบุคลากร งบประมาณ ทรัพยากรสารสนเทศ และการดำเนินงานต่าง ๆ ให้เกิดประสิทธิภาพและประสิทธิผล ต้องมีความเป็นผู้นำ กล้าตัดสินใจ บรรณารักษ์ต้องรู้จักบริหารห้องสมุดให้เป็นแหล่งการเรียนรู้ที่มีชีวิต ต้องดึงดูดความสนใจผู้ใช้ได้ อาทิ การให้บริการห้องสมุดในห้างสรรพสินค้า เช่น อุทยานการเรียนรู้  (TK Park) พิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำ (Siam Ocean World หรือชื่อใหม่ Sea Life Bangkok Ocean World) เป็นต้น ดังนั้นบรรณารักษ์ต้องบริหารจัดการให้ห้องสมุดมีความแตกต่างไปจากเดิม ส่งเสริมให้เกิดทัศนคติเกี่ยวกับห้องสมุดจากที่เคยเป็นแหล่งวิชาการล้วน ๆ และเป็นแหล่งที่ใช้สำหรับการศึกษาค้นคว้าเท่านั้น หากแต่ให้ความรู้สึกว่าการได้เข้าไปใช้ห้องสมุด สามารถได้รับความรู้ และความบันเทิง ไม่แพ้ไปห้างสรรพสินค้า หรือไปแหล่งท่องเที่ยวอื่น ๆ

     6. นักพัฒนา ต้องพัฒนาตนเองให้มีความรอบรู้ ใฝ่หาความรู้ตลอดเวลา พัฒนาตนเองให้มีทักษะในการใช้เครื่องมือเทคโนโลยีต่าง ๆ ต้องรู้จักสร้างสรรค์ ปรับปรุงงาน มีวิสัยทัศน์กว้างไกล มีความสามารถในการคิดใหม่ทำใหม่ เช่น การให้บริการออนไลน์ การจัดบริการเคลื่อนที่ การสร้างบรรยากาศในห้องสมุดให้เป็นกันเอง และอิงธรรมชาติ

     7. นักภาษา ต้องมีทักษะด้านภาษามากกว่าหนึ่งภาษา โดยเฉพาะภาษาอังกฤษ ซึ่งเป็นภาษากลางในการติดต่อสื่อสาร รวมทั้งมีทักษะภาษาประเทศเพื่อนบ้าน เช่น ภาษาอาเซียน เพื่อให้สามารถเข้าถึงและแลกเปลี่ยนสารสนเทศได้มีประสิทธิภาพ

     8. นักการสื่อสาร ต้องมีทักษะในการสื่อสาร ตั้งแต่การคิดอย่างเป็นระบบ มีความสามารถทางภาษาทั้งการฟัง พูด อ่าน และเขียน มีความสามารถถ่ายทอดสารสนเทศได้ดี รวมทั้งมีความสามารถในการติดต่อประสานงานกับผู้ใช้ ตลอดจนหน่วยงานเครือข่ายต่าง ๆ ซึ่งการสื่อสารทำให้เกิดความเข้าใจอันดี ทั้งระหว่างผู้ให้บริการ ผู้ใช้ ผู้ร่วมงาน และหน่วยงานทั้งภายในและภายนอกห้องสมุด

     9. นักการตลาด ต้องทำหน้าที่ในการให้บริการเชิงรุก แทนการตอบสนองผู้ใช้ในเชิงรับ ต้องนำแนวคิดทางการตลาดมาใช้ในการดำเนินงานของห้องสมุด เพื่อให้สามารถบริหารจัดการและใช้ประโยชน์สารสนเทศได้อย่างคุ้มค่าและคุ้มทุน รู้จักการวิเคราะห์สภาพแวดล้อมทั้งภายในและภายนอก (SWOT analysis) เพื่อวางแผนกลยุทธ์ของห้องสมุด รู้จักการเจรจาต่อรองเพื่อผลประโยชน์ของห้องสมุด รวมทั้งรู้จักสร้างภาพลักษณ์ และพัฒนางานให้มีสมรรถนะเทียบเคียงกับห้องสมุดอื่น ๆ  

    10. นักประชาสัมพันธ์ ต้องมีทักษะด้านประชาสัมพันธ์เพื่อการบอกกล่าวหรือแจ้งข่าวสารของห้องสมุดไปยังผู้ใช้ได้อย่างทั่วถึง ก่อให้เกิดการดำเนินงานที่บรรลุเป้าหมาย

    11. นักอนุรักษ์ ต้องรู้คุณค่า รู้จักเลือกสรร และรักษาความรู้และภูมิปัญญาต่าง ๆ ให้คงอยู่และสืบทอดไปสู่รุ่นต่อ ๆ ไป เช่น จดหมายเหตุ เอกสารเชิงประวัติศาสตร์ เอกสารหายาก เอกสารต้นฉบับ

*อาจารย์สาขาวิชาบรรณารักษศาสตร์และสารสนเทศศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม

เอกสารอ้างอิง

บังอร  เกษมพงษ์.  (2558, ตุลาคม-ธันวาคม).  บรรณารักษ์ยุคใหม่จะต้องเตรียมตัวอย่างไร?. Library World News, 6 (1), 7-11.

วชิราภรณ์  สังข์ทอง.  (2554, มกราคม-มิถุนายน).  ห้องสมุดกับการพัฒนาการศึกษา: จากสังคมยุคเทคโนโลยีสารสนเทศสู่ยุคหลังเทคโนโลยีสารสนเทศ. สุโขทัยธรรมาธิราช, 24 (1), 27-42.

______.  (2559, มกราคม-มิถุนายน).  ห้องสมุดยุคใหม่: สังคมอาเซียน สังคมออนไลน์.  วารสารวิชาการหอสมุดแห่งชาติ, 4 (1), 1-5.

วาสนา  งามดวงใจ.  (2559, มกราคม-มิถุนายน).  ห้องสมุดยุคใหม่: สังคมอาเซียน สังคมออนไลน์. วารสารวิชาการหอสมุดแห่งชาติ, 4 (1), 6-14.

สุนิษา  ขันนุ้ย.  (2550, กันยายน-ธันวาคม).  ห้องสมุดยุคใหม่ : ห้องสมุดอิเล็กทรอนิกส์กับบทบาทใหม่ของบรรณารักษ์.  วิทยบริการ, 14 (3), 136-139.

Greer, R. C., Grove, R. J. & Fowler, S. G.  (2007).  Introduction to the library and information professions.  Westport: Libraries Unlimited.

LIS BD Network.  (2013).  Modern library resources and services.  July 20, 2016, from http://www.lisbdnet.com/modern-library-resources-and-services/